Παράταση για τα Σχέδια Βελτίωσης
4 Μαΐου 2018
Η καινοτομία κλειδί για τη δημιουργία υπεραξίας στον αγροδιατροφικό τομέα
11 Μαΐου 2018

Οι άμεσες ενισχύσεις της ΚΑΠ μετά το 2020

ΚΑΠ

Η ΚΑΠ για την μετά το 2020 περίοδο έχει ήδη ξεκινήσει να σχεδιάζεται σε επίπεδο ΕΕ. Και παράλληλα εντείνονται και οι ανησυχίες των ενδιαφερομένων, ειδικά αυτών που λαμβάνουν τις άμεσες ενισχύσεις. Ερωτήματα όπως: «οι άμεσες ενισχύσεις θα μειωθούν;»,  ή «ποια προϊόντα θα έχουν συνδεδεμένες ενισχύσεις;» ακούγονται όλο και πιο συχνά.  Ωστόσο είναι πολύ νωρίς ακόμη για να δοθούν επίσημες απαντήσεις αυτά τα ερωτήματα.

Είναι νωρίς καθώς, μόλις πριν από λίγες ημέρες (στις 2/5/2018) ανακοινώθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή η πρόταση της για τον Ευρωπαϊκό Προϋπολογισμό της περιόδου 2021-2027. Σύμφωνα με την ανακοίνωση αυτή προτείνεται να δαπανηθούν για την ΚΑΠ 365 δις € ποσό μειωμένο κατά 5% σε σχέση με τον προϋπολογισμό της περιόδου 2014-2020. (σύμφωνα με την ανακοίνωση του Επιτρόπου).

Εξάλλου, πριν ένα μήνα περίπου (στις 19/3/2018) συζητήθηκαν οι πολιτικές προτεραιότητες της ΚΑΠ για την περίοδο μετά το 2020. Κατά τη συζήτηση δεν υπήρξε συμφωνία καθώς πέντε από τα νέα Κράτη –Μέλη (ΚΜ) επέμειναν στην άποψη ότι πρέπει να εξισωθούν πλήρως οι άμεσες ενισχύσεις μεταξύ των ΚM. Με άλλα λόγια το επίπεδο στήριξης ανά εκτάριο να είναι το ίδιο σε όλη την Ε.Ε. (περίπου 256€/ha χωρίς το πρασίνισμα).

Με βάση την ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Το μέλλον των τροφίμων και της Γεωργίας στην Ε.Ε.» η οποία αποτελεί τη βάση για τη διαμόρφωση του οικοδομήματος της ΚΑΠ μετά το 2020:

1. Η νέα ΚΑΠ θα πρέπει να απαντά στις προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο αγροτικός τομέας (βλ. σχήμα). Στο πλαίσιο αυτό θα αποσκοπεί:

  • στη διατήρηση ενός έξυπνου και σθεναρού πρωτογενή τομέα,
  • στην ενίσχυση της περιβαλλοντικής συμμόρφωσης και των δράσεων για το κλίμα,
  • στην ενίσχυση του κοινωνικού και οικονομικού ιστού της υπαίθρου

2. Η νέα ΚΑΠ θα βασίζεται σε κοινούς κανόνες και κοινούς στόχους για όλα τα Κράτη Μέλη αλλά κάθε Κράτος Μέλος θα πρέπει να σχεδιάσει τη δική του στρατηγική για την επίτευξη των στόχων. Με τον τρόπο αυτό τα ΚΜ θα έχουν μεγαλύτερα περιθώρια επιλογών δράσεων και μέτρων εντός του πλαισίου που θα ορίζουν οι κανονισμοί. Με άλλα λόγια το κάθε ΚΜ (μεταξύ αυτών και η Ελλάδα) θα συντάξει ένα στρατηγικό σχέδιο στο οποίο θα περιλαμβάνονται οι επιλογές που έχει κάνει για την εφαρμογή της ΚΑΠ. Το στρατηγικό αυτό σχέδιο πριν την εφαρμογή του θα εγκρίνεται από την ΕΕ.

 

Οι άμεσες ενισχύσεις θα αλλάξουν σημαντικά;  

Είναι γνωστό ότι οι άμεσες ενισχύσεις στοχεύουν στη διασφάλιση ικανοποιητικού εισοδήματος των αγροτών. Οι αγρότες με τον τρόπο αυτό ενισχύονται για να παραμείνουν στην ύπαιθρο και να συνεχίσουν να παράγουν αποτελώντας τη βάση του κοινωνικό-οικονομικού ιστού της υπαίθρου.

Τα χρήματα που δαπανώνται για τις ενισχύσεις αυτές είναι αρκετά. Ωστόσο το εισόδημα των αγροτών της Ε.Ε παραμένει σημαντικά χαμηλότερο από το γενικό μέσο όρο των εργαζομένων. Αυτό σύμφωνα και με την Επιτροπή οφείλεται εν μέρει στην ανισοκατανομή των ενισχύσεων. Το 20% των εκμεταλλεύσεων λαμβάνει το 80% των ενισχύσεων. Για να εξασφαλιστεί μια πιο ισόρροπη κατανομή των ενισχύσεων θα πρέπει να διερευνηθούν διάφορες δυνατότητες- μέτρα όπως:

  • Εφαρμογή ανώτατου ορίου άμεσων ενισχύσεων ανά εκμετάλλευση, λαμβάνοντας όμως υπόψη και τους εργαζόμενους σε αυτή,
  • Σύγκλιση ενισχύσεων προς το μέσο όρο,
  • Εφαρμογή της αναδιανεμητικής ενίσχυσης με πιο ευέλικτο τρόπο ώστε να στοχεύσει καλύτερα τους ωφελούμενους,
  • Στόχευση των ενισχύσεων προς τους αγρότες που πραγματικά παράγουν προιόντα
  • Εφαρμογή συνδεδεμένης ενίσχυσης σε προϊόντα που κρίνονται απαραίτητα
  • Ενισχυση των άμεσων ενισχύσεων για τους νέους γεωργούς
  • Στήριξη για τις περιοχές με φυσικούς και άλλους περιορισμούς,

Με βάση τα παραπάνω εκτιμάται ότι θα υπάρξουν αλλαγές στα δικαιώματα Ενίσχυσης και στην πράσινη ενίσχυση. Το επίπεδο των αλλαγών θα οριστικοποιηθεί κατόπιν διαβουλεύσεων μεταξύ των ΚΜ και των αποφάσεων που θα λάβει το κάθε ΚΜ όπως φαίνεται και από την παρακάτω μικρή ανάλυση.

Για τα δικαιώματα ενίσχυσης:

Το τρέχον μοντέλο άμεσων ενισχύσεων στην Ελλάδα βασίζεται στα προσωποποιημένα  δικαιώματα ενίσχυσης. Αυτά ίσως αλλάξουν σημαντικά ή και μπορεί και να καταργηθούν εντελώς. Τι εννοούμε να καταργηθούν εντελώς;  Ήδη στα νέα ΚΜ εφαρμόζεται το μοντέλο SAPS. Σύμφωνα με αυτό όλοι οι γεωργοί πληρώνονται με ένα ίσο ποσό για τα εκτάρια που δηλώνουν κάθε χρόνο στην περιφέρεια που ανήκουν. Δηλαδή ο αριθμός των εκταρίων που δηλώνει ο κάθε παραγωγός ανά έτος, πολλαπλασιάζεται με τη σταθερή στην περιφέρεια ενίσχυση ανά εκτάριο.

Αυτό το μοντέλο θα μπορεί να εφαρμοστεί πλέον και στα παλαιά ΚΜ όπως η Ελλάδα εάν επιλεγεί από την εθνική διοίκηση. Όμως εάν δεν επιλεγεί αυτό το μοντέλο και διατηρηθεί το μοντέλο με τα δικαιώματα, αυτά θα υπολογιστούν εκ νέου με τη διαδικασία της σύγκλισης όπως και την προηγούμενη περίοδο. Επιπλέον με βάση την ανακοίνωση της Επιτροπής είναι πιθανό να εφαρμοστούν (για τη δικαιότερη κατανομή) μέτρα όπως η θέσπιση ενός ανώτατου ορίου ανά εκμετάλλευση και μέσω της αναδιανεμητικής ενίσχυσης να επιλεγεί ένα μέγεθος εκμεταλλεύσεων που θα στηριχθεί περισσότερο από τις άλλες. Για παράδειγμα θα μπορούσε να τεθεί όριο 60.000€ ανά εκμετάλλευση και να πριμοδοτηθούν οι μεσαίες εκμεταλλεύσεις 50-100 στρεμμάτων με έξτρα 15% επί των άμεσων ενισχύσεων.

 

Πράσινη Ενίσχυση:

Το σημερινό πρασίνισμα σύμφωνα με την ανακοίνωση της επιτροπής αποτελεί μια από τις τρεις συμπληρωματικές, μεταξύ τους, πολιτικές που συνθέτουν την τρέχουσα πράσινη αρχιτεκτονική της ΚΓΠ. Οι πολιτικές αυτές (πολλαπλή συμμόρφωση, πράσινες ενισχύσεις και εθελοντικά γεωργοπεριβαλλοντικά μέτρα) θα ενταχθούν σε μια πιο ευέλικτη προσέγγιση. Σύμφωνα με την προσέγγιση που έχει προταθεί τα ΚΜ θα κληθούν  να επιλέξουν ένα πλέγμα δράσεων το οποίο θα κληθούν να εφαρμόσουν οι γεωργοί ώστε να επιτύχουν το επιθυμητό περιβαλλοντικό αποτέλεσμα. Οι δράσεις αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν πρακτικές του σημερινού πρασινίσματος, καθώς και πρακτικές που τώρα ανήκουν στα αγροπεριβαλλοντικά μέτρα του 2ου πυλώνα. Έτσι οι γεωργοί για να λάβουν το πρασίνισμα θα πρέπει να έχουν μετρήσιμα αποτελέσματα. Μια τέτοια προσέγγιση εκτιμάται ότι ίσως πλήξει κάποιους Έλληνες γεωργούς που μέχρι τώρα απαλλάσσονταν των πρακτικών του πρασινίσματος λόγω μεγέθους εκμεταλλεύσεων ή είδους καλλιέργειας (δενδρώνες), αφού και αυτοί ίσως αναγκαστούν να εφαρμόσουν τις νέες πρακτικές.